Trồng xen cây gì trong vườn cà phê là câu hỏi được rất nhiều bà con Tây Nguyên quan tâm, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và chi phí đầu vào tăng cao. Mô hình trồng xen canh giúp giữ đất khỏe, giảm sâu bệnh, tăng thu nhập, là hướng canh tác bền vững mà ATW muốn khuyến khích.

Trong bài viết này, ATW tổng hợp kinh nghiệm thực tế tại các vườn cà phê khu vực Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, giúp bà con hiểu rõ nên trồng xen cây gì, trồng như thế nào và bố trí ra sao để đạt năng suất cao nhất.

Vì sao nên trồng xen cây trong vườn cà phê?

Trồng xen canh là mô hình kết hợp nhiều loại cây trên cùng diện tích, giúp đa dạng sinh thái và giảm rủi ro trong sản xuất. Đây là xu hướng mà nông dân các tỉnh Đắk Lắk, Lâm Đồng, Gia Lai, Kon Tum đang áp dụng rất mạnh.

Giới thiệu mô hình trồng xen

• Trồng xen với các loại cây ăn quả, cây công nghiệp, cây ngắn ngày cùng với cà phê.
• Tận dụng ánh sáng, nước tưới, dinh dưỡng hợp lý.
• Tạo nguồn thu ổn định suốt năm.

Lợi ích của trồng xen cây trong vườn cà phê

• Giữ ẩm, cải thiện đất: Tán cây che bóng, giảm bốc hơi nước.
• Giảm sâu bệnh: Mô hình đa canh giúp cân bằng hệ sinh thái
• Tăng thu nhập: Có thêm nguồn thu từ bơ, sầu riêng, mắc ca, bắp…
• Bảo vệ đất: Hạn chế xói mòn, thoái hóa đất.

Theo đánh giá thực tế, mô hình trồng xen có thể giúp nông dân tăng 50-500 triệu đồng/ha/năm tùy loại cây trồng xen.

Cách chọn cây trồng xen phù hợp với vườn cà phê

Để biết trồng xen cây gì trong vườn cà phê hiệu quả nhất, bà con cần xem xét điều kiện đất, khí hậu, ánh sáng.

Cân đối ánh sáng và tán cây

• Chọn cây có tán cao, thoáng, không che khuất toàn bộ ánh sáng của cà phê
• Các cây phù hợp: bơ, sầu riêng, mắc ca, chanh dây.

Phù hợp đất và khí hậu

Cà phê phát triển tốt ở:

• Đất bazan tơi xốp
• pH 5.5 – 6.5
• Mưa 1.200 – 2.000 mm/năm

Cây trồng xen xen cũng nên phù hợp với điều kiện này: sầu riêng, bơ, chanh dây, điều.

Có lợi ích kinh tế và cải tạo đất

• Ưu tiên cây có giá trị cao
• Thu hoạch xen kẽ quanh năm
• Cây họ đậu cải tạo đất, tăng đạm tự nhiên.

Gợi ý các loại cây trồng xen hiệu quả trong vườn cà phê

ATW tổng hợp 3 nhóm cây phù hợp nhất dựa trên điều kiện đất, khí hậu Tây Nguyên

Nhóm cây ăn quả

• Sầu riêng: Tán lớn, giữ ẩm tốt, giá trị kinh tế cao.
• Bơ: Cải thiện đất, che bóng nhẹ, thu nhập ổn định
• Mắc ca: Tán dày, chắn nắng, gió; hạt mắc ca có giá ổn định.
• Chanh dây: Cây leo giàn, ít cạnh tranh đất; tận dụng không gian giữa các hàng cà phê

Khoảng cách trồng: 8-10m, tỉa tán định kỳ để không che phủ quá nhiều.

Nhóm cây công nghiệp

• Hồ tiêu: Cộng sinh tốt với cà phê; cà phê giúp tiêu thoát nước mùa mưa.
• Điều: Tán rộng, mang lại nguồn thu kép

Nhóm cây ngắn ngày

Phù hợp khi cây cà phê còn nhỏ (0-3 năm tuổi)

• Bắp: Giữ ẩm, hạn chế cỏ; thân bắp có thể làm tủ gốc
• Cây họ đậu (đậu xanh, đậu nành): Bổ sung đạm tự nhiên, tăng độ phì cho đất

Bố trí và thời điểm trồng xen hợp lý

Bố trí hàng trồng

• Trồng xen giữa các hàng cà phê
• Cây leo giàn (chanh dây) trồng dọc lối đi hoặc hàng giữa

Khoảng cách trồng

• Cây ăn quả/công nghiệp: 8-12m
• Cà phê trong mô hình xen: 3.0-3.5m
• Cây ngắn ngày: 30-40cm

Thời vụ trồng

• Đầu mùa mưa (tháng 5-6) là tốt nhất
• Cà phê trồng đầu hoặc cuối mùa mưa để hạn chế úng

Cách chăm sóc và bón phân cho vườn trồng xen

Bón phân, cải tạo đất

• Ưu tiên phân hữu cơ, phân vi sinh, phân trùn quế, chế phẩm vi sinh
• Bổ sung định kỳ theo từng giai đoạn phát triển

Giữ ẩm và quản lý cỏ dại

• Tủ gốc bằng rơm, thân bắp, lá khô
• Làm cỏ định kỳ, tránh cạnh tranh dinh dưỡng

Tỉa cành, quản lý tán cây

• Tỉa cành khô, sâu bệnh
• Kiểm soát tán cây trồng xen để không che sáng cà phê

Hiệu quả kinh tế – môi trường của mô hình trồng xen

Hiệu quả kinh tế

• Tăng thu 50-500 triệu đồng/ha/năm
• Nguồn thu từ bơ, sầu riêng, mắc ca, cây ngắn ngày
• Giảm chi phí tưới nước, phân bón

Hiệu quả môi trường

• Giảm xói mòn, thoái hóa đất
• Cải thiện độ phì và hệ sinh vật
• Điều hòa tiểu khí hậu, giảm CO2.

Kết luận

Việc lựa chọn trồng xen cây gì trong vườn cà phê đóng vai trò rất quan trọng trong canh tác bền vững, Bà con có thể chọn cây ăn quả, cây công nghiệp hoặc cây ngắn ngày tùy điều kiện vườn. Kết hợp với chăm sóc đúng kỹ thuật, mô hình trồng xen giúp đất khỏe, vườn tốt, năng suất cao, thu nhập bền vững.

>>> Xem thêm: 7 dấu hiệu cây bị úng rễ sớm và cách xử lý phục hồi